اموال به طور کلی به دو دسته‌ منقول و غیرمنقول دسته‌بندی می‌شوند. در حقیقت از دیدگاه عامه این دسته بندی اهمیت زیادی ندارد اما از نظر وکلای ملکی و مراجع حقوقی و قانونی، قوانین مرتبط با مال منقول و غیرمنقول تفاوت‌های زیادی دارد؛ این تفاوت ها در مقدار هزینه دادرسی نیز قابل مشاهده است. برای درک بهتر اموال منقول و غیرمنقول و رفع ابهامات خود در این زمینه با ما همراه باشید.

مال چیست؟

مال آن چیزی است که قابل استفاده بوده و ارزش مبادله اقتصادی و داد و ستد را داشته باشد. مال لازم نیست الزاما محسوس و مادی باشد بلکه حقوقی که ارزش مالی و اقتصادی داشته باشند نیز جزء اموال به شمار می آیند؛ مانند حق سرقفلی و…

مال دارای ۲شرط می باشد:

  1. قابل اختصاص یافتن به ملت یا شخص معین باشد.
  2. مفید باشد اعم از اینکه نیازی مادی یا معنوی بر طرف کند.

انواع مال به چند دسته تقسیم می شود؟

اموال مادی: به اشیایی گفته می شود که قابل لمس بوده و مورد داد و ستد قرار می گیرد مانند خانه، اتومبیل

اموال حقوقی: نوعی از اموال است که قابل لمس نبوده ولی به اشخاص امکان انتفاع از اشیاء مادی را می دهد مانند حق مالکیت

اموال حقوقی
اموال مادی

اموال غیر منقول چیست؟

مال غیر منقول یعنی از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود؛ اعم از اینکه غیرمنقول ذاتی یا اکتسابی باشد، اموال غیر منقول به چهار دسته تقسیم می شود که عبارتند از:

  • غیر منقول ذاتی: تنها چیزی که به حکم طبیعت و بی آنکه انسان در آن دخالت داشته باشد وضع ثابت دارد
  • غیر منقول بر اثر انسان: این نوع اموال دارای ۳ ویژگی هستند؛ 1. ذاتا منقولند.  2.در زمین یا ساختمان بکار رفته اند. 3.نقل آنها از محل خود موجب نقص یا خرابی در خود آنها یا محل آنها خواهد بود.
  • غیر منقول حکمی: بعضی از اشیاء منقول مانند تراکتور با آن که ذاتا منقول هستند ولی چون اختصاص به امور زراعت و آبیاری دارند از حیث صلاحیت محاکم و توقیف اموال در حکم غیر منقول می باشند.

زمانی می توانیم به این اموال غیر منقول حکمی بگوییم که شرایط زیر با هم همراه باشد:
الف) زمین و اشیا و ادوات کشاورزی دارای یک مالک باشد پس اگر هر کدام مالک جداگانه داشته باشد را شامل نمی شود.
ب) اشیا و حیوان باید برای زراعت اختصاص پیدا کرده باشد.
پ) وجود این اموال برای زراعت لازم وضروری باشد.
ت) این اموال ذاتا منقول باشند.

  • غیر منقول تبعی: به حقوق و دعاوی که تنها نسبت به اموال غیر منقول قابل طرح هستند غیر منقول تبعی می گویند. بنابراین حقوق راجع به اموال غیر منقول قابل طرح عبارتند از: حق ارتفاق، حق حریم، حق شفعه، حق سرقفلی، حق تحجیر

اموال منقول و غیرمنقول

اموال منقول به چه معناست؟

مال منقول به ۲ دسته اشیاء و حقوق تقسیم می شود:
۱-اشیاءمادی خارجی که قابلیت نقل و انتقال را دارند مانند حیوانات اتومبیل؛ اسناد تجاری و…می گویند.
۲-حقوق منقول به حقوق مالی بر روی اشیاء وجود دارد گفته می شود هرچند مربوط به اموال غیر منقول باشد. بنابراین ثمن بیع خانه منقول حکمی است که هرچند مبیع غیر منقول است.

تقسیم‌بندی اموال به منقول و غیر منقول چه اثری دارد؟

۱. تعیین دادگاه صالح
کسی که خواهان دعواست، مطابق با ماده‌ی ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، باید دعوای خود را در دادگاه محل اقامت خوانده، یعنی کسی که علیه او دادخواست تنظیم کرده است، مطرح نماید. اما اگر دعوای مطرح‌شده مربوط به اموال غیر منقول باشد، خواهان باید دعوا را در محل وقوع مال غیرمنقول، اقامه نماید. فرض کنید که کسی بخشی از باغ شما را بدون اجازه تصرف کرده است و شما قصد دارید تا دعوای تصرف عدوانی را علیه او اقامه نمایید، در این حالت نیازی نیست تا به دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه کنید، بلکه دادگاهی که باغ شما در حوزه‌ی آن واقع شده صالح به رسیدگی به این دعواست.
۲. نحوه‌ی توقیف و بازداشت
هنگامی که دستور توقیف اموال صادر می‌شود، درصورتی که مال منقول باشد، به‌راحتی توسط مامور اجرا، توقیف و به محل دیگری منتقل می‌شود. اما چنین کاری درخصوص اموال غیر منقول امکان‌پذیر نمی‌باشد، اموال غیر منقول قابل جابه‌جایی نیستند، پس باید به‌شکل دیگری آن را توقیف و از دسترس شخصی که دستور علیه او صادر شده است خارج کرد. توقیف اموال غیر منقول به وضعیت ثبت مال، در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور وابسته است. اداره‌ی ثبت محل، درصورتی که مال به نام محکوم‌علیه به ثبت رسیده باشد، بازداشت آن مال را در دفتر املاک درج می‌کند. منظور از بازداشت در اینجا آن است که مالک این مال، یعنی همان محکوم‌علیه، نمی‌تواند تا زمانی که از آن رفع توقیف شود، آن را به کس دیگری انتقال دهد.
۳. نحوه‌ی محاسبه‌ی هزینه‌ی دادرسی
اصولا هزینه‌ی دادرسی براساس خواسته‌ی خواهان مشخص می‌شود؛ به این معنی که خواهان در دادخواست خواسته‌ی خود را تعیین می‌کند و دادگاه براساس میزان مبلغ تقویم‌شده، هزینه دادرسی را تعیین می‌کند. درمورد اموال غیرمنقول، دادگاه به آنچه که خواهان تعیین کرده است اکتفا نمی‌کند، بلکه هزینه‌ی دادرسی باید مطابق با ارزش معاملاتی املاک در هر منطقه، توسط کارشناس مشخص شود و براساس آن هزینه‌ی دادرسی پرداخت گردد.

علاوه‌بر سه مورد مذکور، تقسیم‌بندی اموال به منقول و غیر منقول بر مسائلی همچون حق ارتفاق، غیرتجاری بودن معاملات اموال غیر منقول، محدودیت خارجیان در تملک اموال غیر منقول و… نیز تأثیرگذار است.

سوالات متداول
  1. مال منقول چیست؟
    مال منقول به آن دسته از اموالی گویند که قابلیت جابجایی بدون نقص و خرابی را داشته باشد که برای دریافت اطلاعات بیشتر می توانید مقاله را مطالعه نمایید .
  2. انواع مال منقول کدامند ؟
    اموالی همچون کتاب فرش انواع کالاها دیون مالی کشتی ها خودرو و غیره را می توان به عنوان مصادیق اموال منقول محسوب کرد که در مقاله توضیح داده شده است.
  3. تفاوت مال منقول و انواع آن با اموال غیر منقول چیست؟
    نقطه مقابل اموال منقول اموالی هستند که قابلیت حمل و نقل نداشته و به همین دلیل به آنها مال غیر منقول می گویند همچون زمین خانه مغازه که در مقاله به توضیح آثار حاکم بر شناسایی اموال منقول از غیر منقول پرداخته شده است.