یکی از اثرات مهمی که ازدواج به همراه دارد مسئولیتی است که روی دوش زن و مرد قرار می گیرد و آن مسئله تمکین از همسر است . از عواملی که باعث استوار شدن زندگی خانواده می‌شود تمکین همسر است. معمولاً از دعاوی که در دادگاه خانواده مطرح می شود یکی از دلایل اختلاف زن و شوهر عدم تمکین است. درواقع به محض اینکه عقد نکاح بین زن و مرد برقرار شد زن و شوهر موظف هستند که در روابط خود یک سری تکالیف قانونی و شرعی را رعایت کنند؛ یکی از این وظایف تمکین است. اگرچه معمولا تمکین برای زنان استفاده می‌ شود و زن باید در مقابل شوهرش به یک سری وظایف پایبند باشد و حقوق شوهر خود را رعایت کند ولی تمکین فقط مخصوص زنان نمی باشد و مرد نیز باید در حق همسر خود وظایفی را انجام دهد.

تمکین به چه منظور است؟ 

کلمه تمکین در فرهنگ فارسی معین، فرمان بردن و به کسی فرمان بردن است و در فقه، یعنی اطاعت کلی زن از شوهر و برآوردن نیازهای زناشویی مرد و زن ناشزه یعنی زنی که بر عدم تمکین همسر اقدام کند.
بعد از اینکه عقد نکاح بطور صحیح واقع شود، هر یک از زوجین در مقابل یکدیگر به انجام وظایف مشخصی متعهد می شوند، تمکین در واقع به معنای انجام وظایف زناشویی توسط زوجه می باشد.
بطور مثال مطابق با قانون مدنی از جمله وظایف زن این است که در منزلی سکونت داشته باشد که شوهر او انتخاب نموده است به شرط آنکه منزل، متناسب با شئونات زن انتخاب شده باشد. بنابراین سکونت زن در منزلی که شوهر او انتخاب می نماید یکی از موارد تمکین زن محسوب می شود.

تمکین از همسر

انواع تمکین به چند دسته تقسیم می شود؟ 

تمکین به دو دسته عام و خاص تقسیم می شود که در ادامه به آن می پردازیم:

1- تمکین عام: تمکین عام به معنای خوش رفتاری یا حسن معاشرت با همسر و اطاعت از خواسته‌های شرعی همسر است. مانند رعایت نظافت و آرایش برای همسر خود به طوری که شرایط خانوادگی و زمان و مکان اقتضا کند. همچنین تمکین عام به این معناست که خانم خانه ریاست شوهر را در خانواده بپذیرد. در قانون کشور ما و بسیاری از کشورهای اسلامی ریاست خانواده از نظر مدیریت و رهبری بر عهده مرد است. البته این مبحث به این معنی نیست که توافق و همکاری زن و شوهر با یکدیگر در زندگی لازم نیست، در واقع به معنای اطاعت زن از مرد در امور زندگی مشترک است و شامل اموری می‌شود که از نظر قانونی بر عهده زن است.

اگر مرد از همسر خودش کاری خلاف شرع و قانون را بخواهد خانم تکلیفی به اطاعت ندارد. به طور مثال اگر از همسرش بخواهد که نماز نخواند و روزه نگیرد ، در این حالت زن موظف به اطاعت از او نمی‌باشد.

2- تمکین خاص: تمکین به معنای خاص یعنی اینکه زن در روابط زناشویی از همسرش اطاعت کند؛ و از برقراری رابطه با همسر در صورت خواست او خودداری نکند. آنچه که در عرف تمکین تلقی می‌شود بیشتر در قالب این نوع از تمکین است اما این تمکین خاص همیشگی و مطلق نیست و استثنائاتی در قانون پیش‌بینی شده که در آنها زن می تواند از شوهرش تمکین و اطاعت نکند ولی در عین حال از همه حقوقی که دارد برخوردار شود.

ناشزه به چه معناست؟

به زنی که از انجام وظایف زناشویی در مقابل شوهر خود خودداری نماید، ناشزه می گویند. مطابق با قانون مدنی، به زن ناشزه نفقه تعلق نمی گیرد.

وظایف زوجین در مورد تمکین و پرداخت نفقه شامل چه مواردی می شود؟

در دادگاه مطالبه نفقه، زن موظف است که ثابت نماید که ناشزه نبوده است و از شوهر خود تمکین نموده است اما با تمام این اوصاف شوهرش نفقه او را پرداخت نکرده است؛ چراکه در نکاح دائم پرداخت نفقه از وظایف شوهر می باشد. به محض وقوع صیغه عقد، زن و شوهر در مقابل یکدیگر موظف به انجام وظایفی می شوند. همین که نکاح بطور صحت واقع شد روابط زوجیت بین طرفین موجود و حقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می شود.
در دادگاه الزام به تمکین، مرد باید ثابت نماید که زن به عناوین مختلف از تمکین امتناع نموده است و ناشزه محسوب می شود. در صورتی که زن از همسر خود تمکین نکند، به او عنوان ناشزه اطلاق می گردد و بنابراین نفقه به او تعلق نمی گیرد مضاف بر اینکه ممکن است دادخواست طلاق یک طرفه او با دشواری های زیادی روبرو شود و نتواند طلاق بگیرد. در صورتی که مرد در این شرایط دادخواست طلاق بدهد، شرط نصف شدن دارایی زن و مرد در اینصورت از بین می رود.